Қарор аст, ки оби кӯл ё дарёчаи Сарез бо ҳамкории як ширкати Чинӣ ба бозор арза шавад. Дарёчаи Сарез бузургтарин кӯли оби ширини Тоҷикистон аст, ки 117 сол қабл бар асари заминларза ба вуҷуд омадааст. Расонаҳои дохилии Тоҷикистон гузориш додаанд, ки ширкати тиҷории “Ориёнбонк”-и Тоҷикистон бо ширкате чинӣ мавсум «Heaven Springs Dynasty Harvest Group» қарордодеро имзо кардаанд, ки бар асоси он оби кӯли Сарез ба бозори байналмилалӣ ироа хоҳад шуд.
Ин барномаи тиҷориро кишвари Тоҷикистон солҳост пайгирӣ мекарда ва тавофуқҳои қаблӣ бо кишварҳои арабӣ ва Эрон ба натиҷа нарасидааст. Ҳоло ширкати чинӣ ин фурсатро дорад, ки оби кӯли Сарезро ба унвони оби нӯшиданӣ ба кишварҳои ҳамсояи Тоҷикистон ва дигар кишварҳои хориҷӣ бифурӯшад.
Коршиносон муддатҳост, ки ибрози нигаронӣ мекунанд, ки мумкин аст оби ин кӯл бо ҳар заминларзае ба сурати селоб сарозер бишавад ва кишварҳои ҳамсояро низ дар маърази хатар қарор бидиҳад.
Кӯли Сарез моҳи феврали соли 1911 дар натиҷаи фурӯ рехтани кӯҳ бар рӯди Мурғоб ва рустои «Усой» эҷод шудааст. Бар асари ин фоҷеъаи табиъӣ 57 тан аз сокинони Усой ҷони худро аз даст доданд. Пасларзаҳои ин заминларза дар кишвари ҳамсояи Афғонистон низ қурбониҳои зиёде ба ҷо гузошт. Бар асоси гузоришҳои мавҷуд, беш аз ҳазор нафар дар маҷмӯъ дар он замон ҷони худро аз даст доданд. Кӯли Сарез аз он замон то ҳол таҳти назорати коршиносони маҳаллӣ аст ва беш аз як қарн аст, ки вазъияти садди ин дарёча мӯҷиби нигаронии мардуми минтақа аст.
Кӯли Сарез дар ноҳияи Рӯшони вилояти худмухтори Кӯҳистони Бадахшон дар шарқи Тоҷикистон дар буландои 3300 метр аз сатҳи дарё воқеъ аст. Дарозии ин обанбори табиъӣ 62 килуметр, паҳнояш 3/3 килуметр ва жарфояш то 500 метр аст. Ҳаҷми оби он 17 милёрд метри мукаъъаб ва вазнаш ҳудуди 19 милюн тун баровард шудааст.
Олимони табиъатшиноси Тоҷикистон муътақиданд, ки се омил метавонад ба ин садди табиъӣ рахна ворид кунад: заминларза, афзоиши сатҳи оби кӯл ва фурӯ рехтани кӯҳпораҳои атроф. Кӯли Сарезро мардуми маҳаллӣ «Аждаҳои хуфта» меноманд ва коршиносон пешбинӣ кардаанд, ки дар сурати эҷоди рахна дар ин сад, мумкин аст, ки дар муддати 12 соъат бахшҳои зиёде аз Тоҷикистон, Афғонистон ва Узбекистону Туркманистон зери об бимонад.
Нигаронии бисёре аз мардуми маҳаллӣ бо иттилоъ аз қарордоди ҷадид ва сохтани корхона дар атрофи кӯли Сарез афзудааст. Ба гуфтаи онҳо ҳар гуна ҳаракат ё ворид кардани худравҳои сангин ва сохтани ҷоддаҳои ҷадид эҳтимоли эҷоди рахна дар сад ва фурӯ рехтани оби кӯли Сарезро боло хоҳад бурд.
Шаҳзодаи Самарқандӣ
این گزارش را با خط فارسی در اینجا میتوانید بخوانید:
