Дар остонаи солрӯзи марги Ҳумо Нотиқ, таърихпажуҳи эронӣ, китобхонаи ӯ дар шаҳри Душанбе таъсис шуд. Ҳумо Нотиқ дар бораи таърихи машрутият ва даврони Қоҷор таҳқиқоти фаровоне анҷом дода буд. Ӯ дар донишгоҳҳои Теҳрон ва Сорбон дар Фаронса, дар риштаи таърих тадрис мекард. Ахиран наздики чор ҳазор аз китобҳои шахсии ӯ аз Порис ба Душанбе мунтақил шуд.
| در آستانه سالروز مرگ هوما ناطق، تاریخپژوه ایرانی، کتابخانه او در شهر دوشنبه تاسیس شد. هوما ناطق در باره تاریخ مشترک و دوران قاجار تحقیقات فراوانی انجام داده بود. او در دانشگاههای تهران و سوربون در فرانسه، در رشته تاریخ تدریس میکرد. اخیرا نزدیک به چار هزار نسخه از کتابهای شخصی او از پاریس به دوشنبه منتقل شد. | Дар остонаи солрӯзи марги Ҳумо Нотиқ, таърихпажуҳи эронӣ, китобхонаи ӯ дар шаҳри Душанбе таъсис шуд. Ҳумо Нотиқ дар бораи таърихи машрутият ва даврони Қоҷор таҳқиқоти фаровоне анҷом дода буд. Ӯ дар донишгоҳҳои Теҳрон ва Сорбон (Фаронса) дар риштаи таърих тадрис мекард. Ахиран наздики 4 ҳазор аз китобҳои шахсии ӯ аз Порис ба Душанбе мунтақил шуд. |
هما ناطق در ۱۳۱۳ در ارومیه زاده شد. او در ۱۹۵۶ با بورس دولت فرانسه برای ادامه تحصیل در رشته ادبیات فرانسه راهی این کشور شد. علاقه او به به رشته تاریخ موجب شد ادبیات را رها کند و به دانشکده تاریخ بپیوندد. ناطق فوق لیسانس و دکترای خود را در رشته تاریخ از دانشگاه سوربن دریافت کرد.
پژوهشهای دوره دکتری او بر زندگی سیاسی سید جمالالدین افغانی (اسدآبادی) بود. در سال ۱۹۶۹، رساله دکتری ناطق با همکاری «مرکز ملی پژوهشهای علمی فرانسه (C. N. R. S) با عنوان «اسلام مدرن و سید جمالالدین اسدآبادی» بهصورت کتاب منتشر شد. این اولین اثر تاریخنگاری پژوهشی هما ناطق بود و در زمان انتشار ماکسیم رودنسون، تاریخنگار، جامعهشناس و شرقشناس مارکسیست فرانسوی بر کتاب ناطق مقدمه نوشت.
ناطق در ۱۳۴۷ به تهران بازگشت. رئیس دانشکده ادبیات دانشگاه تهران، حسین نصر، اولین کتاب ناطق را خوانده بود و پیشنهاد کرد تا ناطق را در دانشگاه استخدام کنند. ناطق از سال ۱۳۴۸ تا سال ۱۳۵۹ به تدریس در دانشکده تاریخ دانشگاه تهران مشغول بود. در این سالها او به تدریس این دروس پرداخت: «جنگهای ایران و روسیه در سده نوزده»، «تاریخ اجتماعی دوران قاجار»، «روشنفکران عصر مشروطه»، «تاریخچه مشروطیت و قانون اساسی در ایران و عثمانی». پژوهشهای ناطق در این مدت هم در نشریاتی تاریخی و هم در کتابها در همین حوزهها منتشر میشد. همچنین در این دوره هما ناطق با فریدون آدمیت چندین پژوهش مشترک انجام دادند که نتیجه آن در کتاب «افکار سیاسی اجتماعی و اقتصادی در آثار منتشر نشده در دوره قاجار» به انتشار رسید.
ناطق در سال ۱۳۶۳ به عنوان استاد تماموقت در آموزشکده مطالعات ایرانشناسی دانشگاه سوربن نوین مشغول به کار شد.
کتابها و مقالات بسیاری به زبانهای فارسی و فرانسه از هما ناطق منتشر شده است، که از آن جمله میتوان به «زندگی سید جمال الدین اسد آبادی در رابطه با فرانسه»، «آیین بابی»، «روشنفکران ایرانی در استانبول»، «وصیتنامه عباس میرزا»، «روزنامه قانون»، «زنان در مشروطیت»، «انجمنهای شورایی در مشروطیت»، «رساله مشروطیت»، «بازرگانان در دادو ستد با بانک شاهی و رژی» و «کارنامه و زمانه میرزا رضا کرمانی» و «کارنامه فرهنگی فرنگی در ایران» اشاره کرد.
هما ناطق همچنین مترجم بود؛ او چند اثر مهم تاریخی مانند «چهره استعمارزده» اثر جامعهشناس فرانسوی آلبر- ممی و «آخرین روزهای لطفعلیخان زند» اثر هارفورد جونز را به فارسی ترجمه کرده است.
از هما ناطق به عنوان یکی از چند زن متخصص دوران تاریخی سده ۱۹ و اوایل ۲۰ در ایران که به تاریخ از دریچه مسئله مدرنیته و همچنین رابطه ایران و غرب نگاه میکرد، یاد خواهد شد.
