Охири ҳафтаи гузашта духтари дусолаи ман дар китобхона бо китобе муқаввоӣ дар даст ба самтам омад: «Кӯдаки феминист ҳарф мезанад! Нивиштаи Лурин Бронтз.» Ин китоб пур аз тасовири рӯшан, зебо ва паёмҳои пурқудрати духтарона буд. Китобҳои дигаре ҳам буданд: “Навзодони феминист тамомқад меистанд!», «Ҳуқуқи баробар ва асбоббозиҳои баробар барои ҳама!» Вақте бо садои буланд китобро барояш мехондам, духтарам бо сабру шикебоӣ канори зонуи ман истод. Ҳеч суоле напурсид, ҳеч назаре надод ва қабл аз ин ки сафҳаи охарро бибандам, ба самти мизи қатори асбоббозӣ рафт. Ман онҷо нишаста будам ва бо таъаҷҷуб ба ин фикр мекардам, ки ин китоб воқеъан барои чи касе нивишта шудааст.
Ман дар мавриди маҷмӯъаҳои ҷадиди зиндагиномаҳои феминистӣ барои кӯдакон иттилоъот дорам – китобҳое мисли «Достонҳои шабона барои духтарони ёғӣ»; аммо то вақте ки духтарам ин китобро пайдо кард, намедонистам, ки пас аз соли 2016 ноширони бисёре барои кӯдаконе, ки ҳатто ҳанӯз наметавонанд бихонанд, китобҳои феминистӣ тавлид кардаанд. Дар Омозун як китобхонаи маҷозии кӯчак дар ин жонр пайдо кардам: се китоби кӯдаки феминистӣ, аз ҷумла яке барои писарҳои феминист; ба номи «Кӯдаки феминист», ки ба хонандагон ёдоварӣ мекунад, ки аз занони машҳур, аз Рут Бодер Гинсбург гирифта, то Малолаи Юсуфзай, замоне навзод буданд. Китоби дигаре ба номи «Пешравони кӯчак», бо кортунҳои шод аз занони машҳуре монанди Рузо Поркс ва Флуронс Нойтингел ва китобе ба номи «Алифбои баробарӣ» бо мадхалҳое дар бораи LGBTQIA ва «Ситами ҷинсӣ».
Навъе тафаккури печида, интизоъӣ ва торихӣ дар ин китобҳо ба кор рафтааст, ки эҳтимолан фаротар аз дарки як кӯдаки навпост.
Ман худам як феминист ҳастам ва қасд дорам духтарамро ба шакли як феминист бузург кунам ва албатта медонам, ки ин китобҳо аҳдофи хубу нияти хайре доранд. Аммо аз замоне, ки соҳиби фарзанд шудам, аз ин воқеъият низ огоҳ шудам, ки мо ағлаб зеҳни бачаҳои кӯчакро иштибоҳ мефаҳмем ва интизор дорем, ки беш аз ҳад тафаккури бузургсолона дошта бошанд. Созмони «Сифр то се» (Zero to Three) дар соли 2016 назарсанҷӣ кард ва дарёфт, ки ағлаби посухдиҳандагон интизор доранд кайфиятҳое аз қабили худкунтрулӣ ва ҳамдилӣ як сол ё як солу ним зудтар аз он ки бояд, дар кӯдак рушд кунад. Маҳдикӯдакҳо ва кӯдакистонҳо нисбат ба гузашта бисёр окодемиктар шудаанд – вазъияте, ки мутахассисони рушди кӯдак бо нигаронӣ ба он нигоҳ мекунанд. Китобҳои муқаввоӣ ба таври суннатӣ барои кӯдакони сифр то сесола дар назар гирифта шудааст: Аммо оё воқеъан интизор дорем, ки кӯдакони навпо тавоноии дарки интизоъии мафҳуме монанди «LGBTQIA»-ро дошта бошанд?
Кристиё Бровн, равоншиноси тавсеъа ва нивисандаи китоби «Падару модар будан фаротар аз суратӣ ва обӣ: Чигуна метавонем фарзандони худро бидуни клишеҳои ҷинсиятӣ бузург кунем?», мегӯяд: «Ман ҳаргиз мардумро аз хариди китоб дар мавриди феминисм мунсариф нахоҳам кард. Ин китобҳо ба таври қатъ ҳеч зараре надоранд. Аммо фикр намекунам ингуна бошад, ки бо ин китобҳо битавонед кӯдакро феминист бор биёваред. Тафаккури печида, интизоъӣ ва торихии истифодашуда дар ин китобҳо фаротар аз дарки кӯдакон аст.»
Ин ба он маънӣ нест, ки бачаҳои кӯчак ба ҷинсият фикр намекунанд. Бровн мегӯяд: «Бачаҳои ду ё сесола бо баёни ҷумлаҳое монанди духтарҳо интурӣ ҳастанд ё писарҳо интурӣ ҳастанд, клишеҳои ҷинсиятиро имтиҳон мекунанд. Ағлаби мо ин мавзӯъро медонем ва шояд ба ҳамин далел аст, ки китобе, ки дар он гуфта мешавад, ки духтарбачаҳо метавонанд тавонманд ва муддаъии муваффақият бошанд, хеле кам мавриди алоқаи як духтарбача аст. Аммо духтари ман ҳануз ин паёмро, ки духтарон “қарор аст” сокит бошанд ва писарон “карор аст” пурсарусадо бошанд, дарк накардааст. Оё як китоби амиқан бар мабнои як улгуи мусаллат нивишташуда, монанди «Кӯдаки феминист» ӯро сардаргум намекунад?
Бровн мегӯяд кӯдак дар ин син ба фикри чизҳои дигарест, ки саранҷом боъиси огоҳии ӯ аз ҷинсият хоҳад шуд. Бархе аз корҳое, ки волидайни кӯдакони навпо метавнанд барои муқобала бо клишеҳои ҷинсиятӣ анҷом диҳанд, зарифтар аз муъаррифии доираи вожагони ҳавзаи тавонмандсозӣ ва баробарии ҷинсиятӣ аст, ки мо феминистҳои бузургсол онро мешиносем. Барои шурӯъ метавонем китобҳоеро ба кӯдакон ироа кунем, ки нишонгари танаввуъи инсонӣ аст – китобҳое, ки бесарусадо улгуҳои мавриди назарашонро аз кӯдакони мухталиф ироа медиҳанд. Масалан, бачаҳое, ки дӯст доранд китоб бихонанд, ё бачаҳое, ки дӯст доранд ба қуллаҳо суъуд кунанд, бидуни он ки лузуман ба клишеҳо ишора дошта бошанд. Ин иде, ки анвоъи мухталифе аз бачаҳо дар ҷаҳон зиндагӣ мекунанд, дар дунёи бачаҳо комилан қобили дарк аст – як кӯдаки навпо, бахусус кӯдаке, ки ба маҳди кӯдак меравад, тамоми вақт кӯдакони дигарро мебинад ва доиман мутаваҷҷеҳи тафовутҳои онҳо мешавад. (Духтари ман ҳар рӯз таъриф мекунад: Ҳорун панир дӯст надорад, Ҳоно бачагурба дӯст дорад). Бо муъаррифии маҷмӯъае аз анвоъи кӯдакон дар китобҳо, бидуни ин ки хеле дунболи ҷанбаи теурики мавзӯъ бошед, метавонед ба ъалоиқи кӯдакон наздик шавед ва дарки мабное аз баробарии инсонӣ барояшон эҷод кунед.
Бровн мегӯяд аз онҷо ки бачаҳои кӯчак мутафаккирони нисбатан воқеъӣ ҳастанд, волидайн бояд ба шевае феминистӣ амал кунанд, ки мустақиман ба зиндагии онҳо пайванд бихӯрад – монанди истифода аз калимаи бача барои ишора ба ҳамсолон ба ҷои «писар» ё «духтар» ё омӯзиши мавзӯъи «ризоят» аз тариқи ёдоварӣ ба кӯдак дар ин замина, ки саги хонагӣ ё дӯсташро бидуни ризояти бағал накунад. Ҳамчунин волидайн метавонанд клишеҳои зиёдеро дар ҷаҳони атроф пайдо кунанд ва онҳоро нақд кунанд ва бачаҳо каме ки бузургтар шуданд, метавонанд он интиқодҳоро дарк кунанд. Тақрибан дар чаҳорсолагӣ падару модарҳо метавонанд шурӯъ кунанд ба баёни мавориде аз таъассуби ҷинсиятӣ дар табиъат ва парвардани мавзӯъ: «Агар дар фурӯшгоҳи асбоббозӣ ҳастед ва як ҷорубарқиро бо як духтарбача дар канори сандуқ мебинед, метавонед ин мавзӯъро баён кунед ва бигӯед: Аҷаб! Инҳо фикр мекунанд фақат духтарҳо дӯст доранд бо ин ҷорубарқӣ бозӣ кунанд! Хеле бад нест ба назарат?
Ман мутаваҷҷеҳ шудаам волидайне, ки кӯдаконашон ҳанӯз зиёд тарҷеҳоти худро иброз намекунанд, саъй мекунанд аз либосу китоб ва асбоббозиҳои хоссе истифода кунанд, то ба волидайни дигар нишон диҳанд, ки фарҳанги хонаводагии онҳо ва тарзи тафаккурашон чист. Ин мавзӯъ маро асабонӣ мекунад. Ман ва шавҳарам тавофуқ кардаем, ки то вақте ки духтарамон ба андозаи кофӣ бузург нашуда, то битавонад худаш тавофуқ ва ризояташро эълом кунад, рӯи тишерташ паёми хоссе набошад, аммо ағлаби падару модарҳо ба шеваҳои мухталиф ин корро мекунанд. Дар ниҳоят, агар мехоҳед як нусха аз китоби «Кӯдаки феминист»-ро барои кӯдаки навпои дӯсти худ бихаред, зараре надорад. Фақат бидонед, ки ин китоб бештар ба дарди худатон ва дӯстатон мехӯрад, то он бача.
Понавис:
Ин китоб дар Эрон бо номи «Достонҳои хуб барои духтарони буландпарвоз» (қиссаҳое дар бораи занони истисноӣ) бо тарҷумаи муштараки Умеди Суҳробӣ-Нек ва Орзу Гударзӣ тавассути “Нашри нав” мунташир шудааст.
